Cenk Sanatı: Köken ve Kurucu
Cenk Sanatı, (Cenk Sanatı: Okçuluk, Türk kılıçları ve Cenk oyunu (cenk oyunu: muşt zen, leked kup, kıran kırana küreş) )Türk spor adamı Efkan Çalış tarafından kurulan ve okçuluk, kılıç ve cenk oyunu ile gerçekleştirilen mücadele oyunlarının birleşiminden oluşan bir savaş sporu sistemidir. Geleneksel Türk savaş sanatlarının öğelerini çağdaş bir eğitim yapısıyla bir araya getirerek uygulamaya koyulan bu sistem, fiziksel yetenekleri, strateji ve disiplini ön planda tutar.
Kurucunun açıklaması ve çıkış süreci
Efkan Çalış, 1988 yılında mücadele ve savunma sporları alanındaki deneyimine farklı sistemleri inceleyerek başlamıştır. Piyasada mevcut olan yapıların ruhuna hitap etmediğini hisseden Çalış, gerçek anlamda savaşçı kimliğini ortaya çıkaracak bir öğreti arayışına yönelmiştir. 2001 yılından itibaren Karateden esinlenen bir çerçevede Türk savaş sanatı adıyla lanse edilen bir sistem üzerinde çalışmaya başlamış fakat bu sistemde aradığı gerçek Türk savaş sporu sistemini bulamamıştır. 2008 yılına geldiğinde olgunlaşmaya başlayan araştırmalarını duyurmaya başlayarak Kurmuş olduğu Cenk Sanatını tüm dünyaya duyurmuştur. Süreç içinde Cenk Sanatı sistemi içerisinde Okçuluk, Türk kılıçları ve Cenk oyunu (cenk oyunu: muşt zen, leked kup, kıran kırana küreş) yanı sıra unutulmuş tamamen yok olmuş Somut Olmayan Türk Kültürel miraslarımız olan Matrak, Tomak ve Tulum sanatlarını da ortaya çıkararak Türk kültürüne katkı sağlamıştır. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ulusal envanterine kayıt olmasını sağlayarak Türk milletine armağan etmiştir. Yapmış olduğu çalışmalar Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk defa T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı çatısı altında resmi kimlik kazanarak 2011-2013 yılların arasında resmi faaliyet göstermiştir. (kuruluş süreci yazısı devam edecek…) 2015 yılında kendi imkanları ile yayınladığı ”Osmanlı Cenk Sanatı Matrak” adında kitabında Cenk sanatının ayrıntılarını tarihsel kökenini aktarmıştır.
Çıkış amacı ve kuramsal temel
Cenk Sanatı, Türk kültür mirasını temel alarak fiziksel yeteneklerin geliştirilmesini, zihinsel odaklanmayı ve ruhsal dengeyi bir araya getirmeyi amaçlar. Sistem, geleneksel Türk spor ve savaş kültüründen alınan unsurları modern bir eğitim yapısı içinde harmanlar. Temel hedef, bireylerin kendini koruma yeteneğini geliştirmekle beraber toplumsal değerler ve erdemli duruşu öne çıkarmaktır.
Eğitim yapısı ve uygulama alanları
- Okçuluk: Geleneksel okçuluk becerileri ve hedef doğruluğu üzerine odaklanır.
- Kılıç: Temel kılıç teknikleri, koordinasyon ve hızlı karar verme becerilerini kapsar.
- Cenk oyunları: Ayakta ve yerde mücadele hareketlerinin bütünleşik uygulamasını içerir.
- Disiplin ve sinerji: Bedensel güç, zihin kontrolü ve etik değerlere vurgu yapılır.
Süreç ve gelişim ölçütleri
Sistem, katılımcıların fiziksel ve zihinsel değişimlerini izlemek için bir gelişim takvimi ve sicil kayıtlarını kullanır. Başarı, teknik olgunluk, sorumluluk duygusu ve toplumsal değerler çatısı altında değerlendirilir. Unvan ve seviye ilerleyişi, sistemin dinamikleri doğrultusunda belirlenir ve süreler, sporcunun üretken kalması amaçlanarak düzenlenir.
Tasvir edilen amaçlar ve vizyon
- Bireysel bağımsızlık ve özgüven kazandırma.
- Kültürel değerlerin korunması ve gençlerde olumlu karakter gelişimi.
- Fiziksel güç ile zihinsel dayanıklılığın dengeli gelişimi.
- Şiddet yerine disiplinli mücadele ve etik davranışların pekiştirilmesi.
Sonuç
Efkan Çalış’ın kurduğu Cenk Sanatı, Türk savaş sanatlarının mirasını çağdaş spor bilimiyle buluşturarak okçuluk, kılıç ve cenk oyunlarının bütünleşik bir sistem halinde uygulanmasını amaçlar. Bu yapı, bireylerin fiziksel yeteneklerini geliştirirken aynı zamanda kültürel değerleri merkeze alan bir eğitim yaklaşımı sunar.
Aşağıdaki videoda Efkan Çalış tarafından kurulan Cenk Sanatı sisteminin filmini izleyebilirisiniz.
DÜNYA SAVUNMA VE MÜCADELE SPORLARI ALANINDA CENK SANATI’NIN GETİRDİĞİ YENİLİKLER
1- Cenk Sanatının getirdiği yenilik Türk insanının yapısına daha uygun olduğu düşünülmektedir. Ayakta tüm el ve ayak tekniklerinin serbest uygulanabilmesi yanı sıra rakibi güreşte olduğu gibi belden, kalçadan, sırttan aşırarak ve ayakla dış iç çangallarla yere çalma daha sonrasında yerde mücadelenin gereği olan boğma ve kırma teknikleri vardır. Bu yapıda müsabaka ülkemizde yoktur ve Cenk Sanatı ile hayat bulması düşünülmüştür.
2- Türkiye de unutulmaya yüz tutmuş diğer iki unsur ise Türk Yay-ok Kullanma Sanatı(Kemankeş) ve Türk Kılıç (Türk Kılıcı ve Yatağan) Sanatlarının da sistem içerisinde yaşatılmasıdır. Cenk Sanatının gelişim süreci içinde Kılıç ve Yay Kullanma sanatları önemli unsurlardır. Başlattığımız tarihi ve kültürel araştırmalar neticesinde bu iki unsurla ilgili derlenen bilgiler ışığında eğitim yapısı şekillenecek ve Cenk Sanatının içinde yerini alacaktır.
3- Cenk Sanatı Eğitim Yapısı içinde 13 yaşında bu sanata başlayan öğrenci 34 yaşında 10.Derece Baş Eğitmen olabilme imkânına sahiptir. Bu yapı hiçbir Savaş-savunma sporu sistemi içerisinde mevcut değildir. Unvan sisteminin bekleme süreleri az olmasının ana gerekçesi sporcunun sistem içinde üretken olmasını sağlamaktır. Ayrıca Cenk Sanatı Uzak doğu ülkelerinin sporlarında olduğu gibi dinsel bir eğitim yapısına sahip olmaması sebebiyle 60 sene kadar bir sürede sistemin en üst seviyesine gelmeyi gereksiz görmüştür. Teknik olgunluk 21 yıllık süre içerisinde en üst noktaya çıkarılarak sporcunun halen uzuvlarını en verimli kullanabileceği durumdayken sistemin ivme kazanması yönünde aktif olunabileceği kanısı hakim olmuştur. Bu süre zarfında sporcunun hem teknik olgunluğu hem Türk Cenk Sanatı için yaptığı çalışmalar izlenerek sporcunun sicili tutulur. Yönetimde verilecek görevlerde bunlar dikkate alınır.
Neden Cenk Sanatı?
Türklerin geçmiş zamanda oyun-eğlencelerinde ve kendilerini sürekli savaşa hazır tutmak için yaptıkları yarışmaların şekli Cenk Sanatının doğmasına ilham olmuştur. Bu yapı içerisinde eşleşen rakipler ilk olarak ok atışı yaparlar daha sonra kılıç ile cenk ederler ve son olarak da kıran kırana ayakta-yerde bedensel mücadele yaparlardı. En son Osmanlı İmparatorluğu zamanında var olan bu tür yarışmalar kendi içlerinde dallara bölünerek ayrı birer spor dalı olmuştur. Türk Yay Kullanma sanatı-Kemankeşlik Modern okçuluğa, Türk Kılıç Kullanma sanatı-Yatağan Eskirime, Kıran kırana mücadele ise güreşe dönüşmüş ve bu bedensel mücadelenin yumruk tekme kısmı Çin, Kore, Japon, Tayland gibi ülkelerin savaş sanatları olarak karşımıza çıkmıştır.
Ülkemiz insanlarından özellikle 20 yaş üzeri olmak üzere her fert çocukluğunda iki dal parçası ile kendine yay ve ok yapıp kullanmıştır. Eline geçirdiği bir değneği kılıç gibi kullanmıştır ve son olarak iki kişinin fiziksel mücadelesinde ve şakalaşmasında önce ayakta başlayan tekme yumruk ve daha sonra yerde devam eden güreş-boğuşma vardır.
Cenk Sanatının amacı nedir?
Cenk Sanatının hedefi toplumumuzun gelişmesi için fiziksel, zihinsel ve ruhsal bağımsızlığı yakalamış bireyler yetiştirmek. Zihinsel ve fiziksel potansiyelinin farkında, aklını ve beden gücünü doğru zamanda doğru işler için kullanan nesiller yetiştirmektir. Kendi kültürünün değerlerinden her geçen gün uzaklaşan gençlerimizin yozlaşmasını engellemek ve Cenk Sanatı eğitim disiplini ile gençlerimizin yüksek seciyeli karakter sahibi olmaları sağlamaktır.
Günümüz gençliği büyük bir buhran içindedir. Çocuklarımız Internet kafe ve evlerinde ki bilgisayarlarının başında adeta tutsak olmuş oynadıkları oyunlar da ki karakterlerle kendilerini özdeşleştirmekte ve oyundaki karakterin başına gelen kötü bir durumda psikolojik sıkıntılara girmektedirler ve hatta oynadığı oyunu kaybeden gençlerin intihar ettiği istatiklerle sabittir.
Oysa eskiden gençler yay kullanıp ok atarak, ellerine geçirdiği bir değneği kılıç gibi kullanarak, güreşerek boğuşarak hem hoşça vakit geçirir hem de fiziksel olarak daha güçlü bireyler haline gelirler aynı zamanda paylaşmayı yengi ve yenilgiyi daha iyi anlar ve bu oyunlarla erdemli bir duruş sergilerlerdi.
Maalesef içinde bulunduğumuz dünya düzeni toplum fertlerinin sadece kendini düşünür bir yapıda olmasını körüklemektedir. Bu kendine yabancılaşmış yapı içinde kişisel menfaatler toplumu ayakta tutan değerlerin ana direklerini yıkmaya çalışmaktadır. Cenk Sanatı disiplini gençlere onurlu ve haysiyetli yaşamın tüm gerekliliklerini öğretir.
Faaliyet Zamanı:
Türk Cenk Sanatında yılın her mevsimi müsabaka düzenlenebilir. Gelişim seminerleri Dünya merkezine bağlı Cenk Okullarında olduğu gibi Dünya Merkezinin belirleyeceği Kapalı ve açık spor alanlarında yılın her mevsiminde yapılır.
Cenk Meydanı:
Türk Cenk Sanatında müsabakalar açık alanda çim sahalarda,kapalı spor alanlarında yer minderi (tatami) üzerinde,kapalı spor alanı boks ringinde yapılır.
Cenk Abası:
Türk Cenk Sanatında iki ayrı renkte kalın örme kumaştan dikilmiş Abalar kullanılır. Beyaz Siyah ve Mavi renktedir.
CENKER/ÇERİ : Yeni başlayan öğrencinin ünvanıdır.Cenk yapan asker anlamındadır.
CENGAVER: Siyah kuşak 1.San seviyesinde olup; Cesaret ,Erdem,Nitelik,Kültür kavramlarını içselleştiren asker anlamındadır.
CİHANGİR: Dünya şampiyonasında birinci olan.Cengaverlik özelliklerine sahip dünyaya hükmeden asker anlamındadır.
ATABEY:Cenk Sanatı Eğitimcilerine verilen ünvandır. 3 San siyah kuşak seviyesi ve üzerindekiler bu isimle anılır.
( Atabek,Atabeg,Atabey: 1.Selçuklularda şehzadelerin eğitimiyle görevli kimse, lala. 2. Devlet yönetiminde bir unvan.)BU
MAKALE 2008 YILINDA KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI SANATÇISI EFKAN ÇALIŞ TARAFINDAN YAZILMIŞTIR.